ŁĄCZNOŚĆ IKONY Z ARCHETYPEM

ikona podpis IC XC

Nieodzownym elementem ikony są umieszczone na niej napisy. Napisy jednoznacznie wskazują na imiona przedstawionych postaci, typ ikonograficzny przedstawienia lub biblijne wydarzenia przedstawione na ikonie.
Nadanie nazwy ikonie, wyrażające się w napisaniu na niej imienia świętego, dopełnia cały wizerunek. Podpisanie ikony jest poświęceniem jej Praobrazowi i uświęceniem ikony przez Praobraz. Wówczas ikona staje się wizerunkiem tego, kto został na niej ukazany. Tym samym ikona odwołuje się do Praobrazu i uczestniczy w jego łasce. Wyobrażenie staje się zatem ikoną dopiero wraz z nadaniem imienia obrazowi, a napis stanowi gwarancje wierności przedstawienia w stosunku do Praobrazu.
Pierwotnie napisy na ikonach wykonywane były w języku greckim. Z czasem na ikonach zaczęły pojawiać się napisy w języku cerkiewnosłowiańskim. Obecnie na ikonach coraz częściej pojawiają się napisy wykonywane w językach narodowych:rosyjskim, ukraińskim, polskim, czy angielskim.
Ikony Chrystusa noszą napis: ΙΣ ΧΣ (IC XC), będący skrótem od greckich słów ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ (IHCOYC XPICTOC). Dodatkowo, w nimb krzyżowy wpisane są inskrypcje: ὁ ὤν najczęściej tłumaczone jako: "Ten, który jest" (grecki odpowiednik hebrajskiego tetragramu: יהוה).
Bogurodzica na ikonach podpisywana jest monogramem MP ΘY, będący skrótem od greckiego:
ΜΗΤΗΡ ΘΕΟΥ (Matka Boga).
Napisy na ikonach zazwyczaj pisane są ligaturą (ros. вязь), tj. typem pisma ozdobnego, w którym litery łączą się ze sobą tworząc nieprzerwany „ornament”. Ligatura oparta jest na koncepcji m.in.: łączenia kilku liter w jeden znak oraz zmniejszania wielkości liter i umieszczanie ich w przerwach pomiędzy sąsiednimi znakami, tak aby nie było wolnych przestrzeni. Wyrazy często pisane są w formie skróconej i zaopatrzone u góry tytlem, tj. poziomą stylizowaną linią. Poniżej przedstawiono kilka wariantów zapisu słowa "święty".

© Bogusław Andres 2004-2015