Strona główna: www.ikona.art.pl

IKONA

IKONOGRAFIA

PODLINNIK

IKONNIK

PODOBRAZIA


Rysunek konturowy

Przed rozpoczęciem malowania ikony należy starannie wykreślić kontury przedstawienia. Od doskonałości tego rysunku zależy niemal wszystko, to co się z nim później stanie. Od okresy ikonoklazmu zarys konturów jest uznawany za kanoniczny warunek wstępny dla projekty malarskiego, ponieważ wydobywa on istnienie z niebytu.

Na ikonie przedstawiona jest rzeczywistość świętą - przebóstwioną, nie zaś ziemskie - realistyczną. Zazwyczaj postacie mają nienaturalnie wydłużone (ascetyczne) proporcje, określane według geometrycznych szablonów. Najważniejszym elementem ikony jest oblicze odzwierciedlające przemienioną ludzką naturę. Wysokie czoło symbolizuje duchową moc oraz mądrość, nadnaturalnie powiększone oczy wyrażają przenikliwość, wydłużony nos - szlachetność, a wąskie usta - przeznaczone do głoszenia chwały Bożej - wykluczają zmysłowość. Twarze świętych przedstawionych na ikonach są do siebie bardzo podobne (pomijając m. in. wielkość i kształt zarostu). Jest to spowodowane tym, że modelem oblicza jest twarz Jezusa Chrystusa. Maniera szkicowania twarzy jest jedna, w związku z czym twarz Jezusa i twarz Maryi jest konstruowana na podstawie tego samego schematu geometrycznego.
Na rysunkiem konturowym postacie oraz cała kompozycja zawsze przedstawione są w pewnym uproszczenie, w stosunku do napisanej (zakończonej) ikony. Oprócz symbolicznego charakteru ma to również praktyczne uzasadnienie - łatwiej taki szkic przekalkować na zagruntowanie podobrazie (mniejsza ilość detali do przeniesienia).

Oto jak proporcje ciała ludzkiego objaśnia Dionizy w Hermenei:
"Wiedz, o, uczniu, że całe ciało człowieka dzieli się na dziewięć odcinków [augá, dosł. "jajka"], tj. miar, licząc od czoła do podeszew stóp. Najpierw [rysujesz] pierwszy odcinek, który dzielisz na trzy części: kreślisz więc czoło, potem nos, następnie brodę. Włosy rysujesz tak, by wystawały poza miarę na długość nosa; odcinek od brody do nosa podziel na trzy części: dwie zajmie podbródek, jedną usta, szyja zaś będzie długości nosa. [...] Jedno oko ma być wielkości drugiego, a odstęp między nimi jest też długości oka. Na głowie z profilu odstęp od oka do ucha ma wynosić dwie długości oka, na głowie ustawionej wprost - jedna długość. Ucho powinno mierzyć tyle, co nos. [...] Potem od podbródka do talii odmierz miary trzy, a do kolan jeszcze dwie; każde kolano niech ma długość nosa. Następnie dwie miary do kostki, a od niej od podeszwy do stopy - długość nosa; stąd do końca palców jeszcze jedna miara. Od gardła do barku miara jedna, podobnie do drugiego barku. Na zaokrąglenie barku weź długość nosa; od barku do łokcia, po wewnętrznej stronie ramienia, odmierz jedną miarę i stąd jeszcze jedną do nasady dłoni, i jeszcze jedną stąd do końców palców. Człowiek nagi ma mieć w talii cztery długości nosa; ubrany ma być szeroki w talii na półtorej miary. Pas ma go obwiązywać w talii na poziomie łokci."

Zamieszczone poniżej schematy oblicza pokazuje zależności geometryczne w jakich pozostają poszczególne elementy twarzy.

oblicze, ikona, ikony oblicze, ikona, ikony

Szkice poszczególnych elementów twarzy oraz schemat geometryczny oblicza można również prześledzić na stronie Atelier Saint-André.

budynek, ikona, ikony

W ikonach stosowana jest perspektywa odwrócona. Konstrukcja tej specyficznej perspektywy polega na tym, że punkt zbiegu linii nie znajduje się na ikonie lecz przed nią, czyli w miejscu gdzie znajduje się osoba modląca. Poza tym przedstawiona na ikonie "rzeczywistość" ukazana jest jednocześnie z kilku punktów widzenia. Przedstawione postacie, niezależnie od ich rzeczywistego ustawienia w przestrzeni, zwrócone są ku osobie modlącej się przed ikoną. Budowle ukazane są jednocześnie od wewnątrz i z zewnątrz. Tego rodzaju perspektywa sprawia, że przedstawiony na ikonie świat Boski otacza kontemplującą osobę i to nie osoba parzy na ten świat, lecz Boski świat patrzy na nią.
Kolejnym (przedstawionym schematycznie) elementem pejzażu są ikonowe górki. Najczęściej na ikonach górki mają prostą lub złożoną tarasową formę i niekiedy porośnięte są trawą oraz drzewami. gory,ikona, ikony
Przedstawione na ikonach zwierzęta również niejednokrotnie ukazane są w sposób schematyczny, nie zatracając jednak cech charakterystycznych gatunku.

Wiele można nauczyć się dokładnie studiując reprodukcje starych ikon. Już w XV w. zadaniem ikonografa w czasie wolnym od pracy było przyglądanie się starym ikonom. Wykonując określony typ ikonograficzny warto przestudiować kilka ikon o danej tematyce, aby ustalić co jest kanonem a co w danej ikonie jest jedynie wariantem.

Zapraszam do lektury artykułu zamieszczonego na stronie Ars Sacra, poruszającego zagadnienie symbolicznego języka ikon.

do góry
 


Data ostatniej aktualizacji: 03.02.2010
© Bogusław Andres 2004-2005